Drogi użytkowniku

Do Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Pana Karola Nawrockiego

APEL O WYZNACZENIE NADZWYCZAJNEGO RZECZNIKA DYSCYPLINARNEGO NA PODSTAWIE ART. 76 § 8 USTAWY O SĄDZIE NAJWYŻSZYM

zwracamy się z prośbą o skorzystanie z kompetencji określonej w art. 76 § 8 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym i wyznaczenie Nadzwyczajnego Rzecznika Dyscyplinarnego, a w razie potrzeby kilku Nadzwyczajnych Rzeczników Dyscyplinarnych, w odrębnych sprawach dotyczących poszczególnych sędziów Sądu Najwyższego, w celu zbadania przypadków, w których po wydaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., sygn. U 2/20, badano prawidłowość obsady sądu przy wykorzystaniu konstrukcji prawnej wynikającej z uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, lub konstrukcji odpowiadającej jej zasadniczej treści, a w części tych spraw dochodziło do wzruszania prawomocnych orzeczeń. Skala ujawnionych przypadków, powtarzalność udziału tych samych sędziów w składach orzekających, skutki dla prawomocności orzeczeń, stron postępowań oraz funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości uzasadniają przeprowadzenie formalnych czynności wyjaśniających zmierzających do ustalenia, czy w poszczególnych przypadkach doszło jedynie do błędu w wykładni lub stosowaniu prawa, czy też zachodziły okoliczności mogące odpowiadać znamionom przewinienia dyscyplinarnego, a w określonych przypadkach również umyślnego przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego.

I. Punktem wyjścia jest art. 190 ust. 1 Konstytucji, a nie spór pomiędzy „nurtami orzeczniczymi”

Art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Nie jest to norma pozostawiona swobodnemu wyborowi organu stosującego prawo. Jest to bezpośrednio obowiązująca norma konstytucyjna określająca skutek orzeczeń Trybunału wobec wszystkich organów władzy publicznej. Jednocześnie art. 7 Konstytucji nakazuje wszystkim organom władzy publicznej działać na podstawie i w granicach prawa. Zasada legalizmu dotyczy także organów stosujących prawo. Wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2020 r., U 2/20, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że uchwała składu połączonych Izb Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, jest niezgodna między innymi z art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 7 i art. 2 Konstytucji RP. W konsekwencji zasadniczym problemem wymagającym wyjaśnienia nie jest to, czy po 20 kwietnia 2020 r. w Sądzie Najwyższym funkcjonował jeszcze „odmienny nurt orzeczniczy”. Orzecznictwo sądowe nie jest źródłem kompetencji pozwalającym organowi państwa uwolnić się od skutków art. 190 ust. 1 Konstytucji. Potwierdza wagę tego zagadnienia uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 2025 r., III CZP 67/23, w której Sąd Najwyższy sam określił BSA I-4110-1/20 jako uchwałę „podjętą z rażącym naruszeniem prawa, a następnie wyeliminowaną z obrotu prawnego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 2020 r., U 2/20”. Powstaje zatem fundamentalne pytanie prawne: czy świadome posługiwanie się po wydaniu U 2/20 mechanizmem prawnym wynikającym z aktu uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, prowadzące następnie do wzruszania prawomocnych orzeczeń innych sądów, pozostawało jeszcze w granicach działalności orzeczniczej chronionej zasadą niezawisłości, czy też w konkretnych przypadkach granice te zostały przekroczone. Odpowiedzi na to pytanie nie powinien udzielać publicysta ani strona sporu ustrojowego. Powinien jej udzielić właściwy organ po zbadaniu akt, treści orzeczeń, ich uzasadnień oraz zachowania poszczególnych osób.

II. Skala zjawiska wyklucza traktowanie sprawy jako pojedynczego incydentu

Załączony wykaz obejmuje dziesiątki postępowań Sądu Najwyższego i ujawnia wielokrotne uczestnictwo tych samych sędziów w składach rozpoznających sprawy tego rodzaju. W materiale występują w szczególności: SSN Tomasz Artymiuk, SSN Waldemar Płóciennik, SSN Paweł Wiliński, SSN Marek Pietruszyński, SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek, SSN Małgorzata Gierszon, SSN Włodzimierz Wróbel, SSN Jarosław Matras, SSN Barbara Skoczkowska, SSN Eugeniusz Wildowicz, SSN Jerzy Grubba, SSN Kazimierz Klugiewicz, SSN Michał Laskowski, SSN Andrzej Stępka, SSN Jacek Błaszczyk, SSN Piotr Mirek, SSN Zbigniew Puszkarski, SSN Dariusz Świecki, SSN Andrzej Tomczyk, SSN Andrzej Siuchniński, SSN Dariusz Kala, SSN Małgorzata Bednarek, SSN Ryszard Witkowski oraz SSN Stanisław Stankiewicz. Ponowne zliczenie udziału poszczególnych sędziów w składach wskazanych w Załączniku nr 1 wykazuje wielokrotną obecność tych samych osób w analizowanej kategorii spraw. Najczęściej występowali: Tomasz Artymiuk – 30 razy, Waldemar Płóciennik – 24 razy, Paweł Wiliński – 23 razy, Marek Pietruszyński – 22 razy, Małgorzata Wąsek-Wiaderek – 21 razy, Małgorzata Gierszon – 17 razy, Włodzimierz Wróbel – 16 razy, Jarosław Matras – 15 razy, Barbara Skoczkowska – 14 razy, Eugeniusz Wildowicz – 14 razy, Jerzy Grubba – 13 razy, Kazimierz Klugiewicz – 13 razy, Michał Laskowski – 11 razy, Andrzej Stępka – 10 razy, Jacek Błaszczyk – 10 razy oraz Piotr Mirek – 10 razy. W dalszej kolejności występowali: Zbigniew Puszkarski – 7 razy, Dariusz Świecki – 5 razy, Andrzej Tomczyk – 4 razy, Andrzej Siuchniński – 3 razy, Dariusz Kala – 2 razy, a Małgorzata Bednarek, Ryszard Witkowski i Stanisław Stankiewicz – po 1 razie. Dane te pokazują, że nie mamy do czynienia z jednym przypadkowym orzeczeniem ani jednym błędem procesowym. Materiał wymaga zbadania pod kątem powtarzalności działania, świadomości treści U 2/20, sposobu uzasadniania kolejnych rozstrzygnięć, indywidualnego stanowiska członków składów oraz rzeczywistych następstw wydawanych orzeczeń. W szczególności konieczne jest ustalenie, czy zachodziła wspólna, świadomie realizowana praktyka orzecznicza, jakie były jej źródła i sposób koordynacji, jeżeli koordynacja taka występowała, oraz czy jej uczestnicy zamierzali osiągnąć skutki pozostające w kolizji z obowiązującymi normami konstytucyjnymi. Dopiero materiał dowodowy może wykazać, czy mamy do czynienia z niezależnymi decyzjami poszczególnych składów, czy z działaniami o charakterze świadomym, powtarzalnym i skoordynowanym.

III. Odpowiedzialność dyscyplinarna

Art. 72 § 6 ustawy o Sądzie Najwyższym wyłącza odpowiedzialność dyscyplinarną za sam fakt, że orzeczenie jest obarczone błędem w zakresie wykładni i stosowania prawa. Ta gwarancja jest konieczna dla ochrony niezawisłości, jednak ta sama ustawa w art. 72 § 1 wymienia wśród przewinień dyscyplinarnych między innymi oczywistą i rażącą obrazę przepisów prawa, działania lub zaniechania mogące uniemożliwić lub istotnie utrudnić funkcjonowanie organu wymiaru sprawiedliwości, a także określone działania odnoszące się do skuteczności powołania sędziego. Granica pomiędzy chronioną działalnością jurysdykcyjną a ewentualnym przewinieniem może zostać ustalona wyłącznie poprzez indywidualną analizę konkretnych czynów. Szczególnego wyjaśnienia wymaga wobec tego to, czy w badanych sprawach doszło do świadomego pominięcia skutków art. 190 ust. 1 Konstytucji i wyroku U 2/20, a następnie wykorzystania władzy orzeczniczej do wywołania konkretnych skutków prawnych wobec prawomocnych orzeczeń wydanych z udziałem sędziów powołanych przez Prezydenta Rzeczypospolitej. Jeżeli takie ustalenia zostałyby poczynione, właściwy organ powinien następnie zbadać również, czy zachowanie którejkolwiek osoby mogło realizować znamiona przestępstwa nadużycia uprawnień przez funkcjonariusza publicznego albo innego umyślnego przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego. Nie przesądzamy kwalifikacji karnej. Domagamy się jej profesjonalnego i niezależnego zbadania.

IV. Skutki ponoszą obywatele i państwo

Każde bezpodstawne wzruszenie prawomocnego orzeczenia — jeżeli taki charakter określonego rozstrzygnięcia zostanie potwierdzony — nie jest problemem abstrakcyjnym. Za każdą sygnaturą znajduje się konkretna sprawa, strony postępowania, często pokrzywdzeni i oskarżeni, ponowne rozprawy, dalsze koszty pełnomocników i obrońców, dodatkowe czynności sądów, prokuratur oraz innych instytucji państwa, przedłużenie okresu niepewności prawnej i naruszenie zaufania obywatela do stabilności prawomocnego orzeczenia sądu. Jeżeli praktyka taka dotyczyła dziesiątek lub większej liczby spraw, jej skutki dla państwa i obywateli powinny zostać ustalone również ilościowo: liczba ponownie prowadzonych postępowań, ich czas, koszty dla Skarbu Państwa, konsekwencje dla stron oraz ewentualne roszczenia odszkodowawcze. Państwo nie może pozostawać obojętne wobec sytuacji, w której istnieje uzasadniona potrzeba sprawdzenia, czy prawomocne orzeczenia były wzruszane w następstwie działania pozostającego poza konstytucyjnymi granicami kompetencji organu władzy publicznej.

V. Art. 76 § 8 ustawy o Sądzie Najwyższym został ustanowiony właśnie dla nadzwyczajnych przypadków wymagających niezależnego wyjaśnienia

Zgodnie z art. 76 § 8 ustawy o Sądzie Najwyższym Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej może wyznaczyć Nadzwyczajnego Rzecznika Dyscyplinarnego do prowadzenia określonej sprawy dotyczącej sędziego Sądu Najwyższego. W sprawach przewinień dyscyplinarnych wyczerpujących znamiona umyślnych przestępstw ściganych z oskarżenia publicznego ustawa dopuszcza wyznaczenie Nadzwyczajnego Rzecznika także spośród prokuratorów Prokuratury Krajowej wskazanych przez Prokuratora Krajowego.

Co najistotniejsze, ustawa stanowi wprost, że wyznaczenie Nadzwyczajnego Rzecznika Dyscyplinarnego jest równoznaczne z żądaniem podjęcia czynności wyjaśniających. Dlatego wnosimy o:

1. wyznaczenie Nadzwyczajnego Rzecznika Dyscyplinarnego — w razie potrzeby w odrębnych aktach dotyczących poszczególnych sędziów lub spraw — w celu zbadania przypadków wskazanych w załączonym wykazie;
2. ustalenie, w których sprawach po 20 kwietnia 2020 r. uchylono prawomocne orzeczenia z zastosowaniem konstrukcji wynikającej z BSA I-4110-1/20 albo konstrukcji prawnej odpowiadającej jej zasadniczej treści;
3. ustalenie, czy poszczególni członkowie składów mieli świadomość treści i skutków wyroku U 2/20 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji i jakie stanowisko wobec nich zajmowali w chwili orzekania;
4. zbadanie, czy działania te mogły stanowić oczywistą i rażącą obrazę prawa lub inne przewinienie określone w art. 72 ustawy o Sądzie Najwyższym oraz czy w konkretnych przypadkach mogły wyczerpywać znamiona umyślnego przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego;
5. zbadanie, czy występował element uzgadniania, koordynowania albo wspólnego realizowania określonej praktyki orzeczniczej, a jeżeli tak — ustalenie charakteru, zakresu, celu i uczestników takiego współdziałania;
6. ustalenie rzeczywistej skali skutków dla obywateli i wymiaru sprawiedliwości, w szczególności liczby wzruszonych prawomocnych orzeczeń, liczby ponownie prowadzonych postępowań, ich kosztów oraz skutków prawnych dla stron;
7. zabezpieczenie i analizę akt spraw, uzasadnień, dokumentacji dotyczącej przydziału spraw i kształtowania składów oraz innych materiałów mogących służyć ustaleniu indywidualnego zamiaru i odpowiedzialności poszczególnych osób.

Panie Prezydencie,

Konstytucyjna zasada niezawisłości sędziowskiej chroni sędziego przed naciskiem przy wydawaniu orzeczenia. Nie może być jednak rozumiana jako ustanowienie władzy znajdującej się poza Konstytucją i poza zasadą legalizmu. Sędzia, który podważa art.7 i art.178.1 i 3 Konstytucji nie może być chroniony art.180 przed złożeniem z urzędu. Jeżeli organ państwa ma obowiązek działać na podstawie i w granicach prawa, a orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają z mocy Konstytucji charakter powszechnie obowiązujący i ostateczny, to poważne i powtarzające się przypadki postępowania mogącego pozostawać w sprzeczności z tymi normami wymagają zbadania, a nie przemilczenia.

Tym bardziej wymaga tego sytuacja, w której następstwem działania organu państwa jest wzruszanie prawomocnych orzeczeń i ponoszenie konsekwencji przez obywateli. Zwracamy się z wnioskiem o uruchomienie ustawowego mechanizmu pozwalającego ustalić fakty, zamiar, indywidualną odpowiedzialność i rzeczywiste skutki ich działań. Brak zbadania tak rozległego i powtarzalnego zjawiska oznaczałby pozostawienie bez instytucjonalnej odpowiedzi pytania, czy najwyższy organ sądowy państwa w konkretnych sprawach respektował granice wyznaczone przez art. 7 i art. 190 ust. 1 Konstytucji.

Dlatego wnosimy o skorzystanie przez Prezydenta Rzeczypospolitej z kompetencji przewidzianej w art. 76 § 8 ustawy o Sądzie Najwyższym oraz o wyznaczenie Nadzwyczajnego Rzecznika Dyscyplinarnego w celu pełnego wyjaśnienia wskazanych spraw. Załączniki:

1. Wykaz spraw Sądu Najwyższego wraz ze składami orzekającymi w sprawach dotyczących nienależytej obsady sądu z przyczyn odnoszących się do osoby sędziego i przebiegu jego kariery zawodowej, a nie wyłącznie do konkretnych okoliczności mogących wpływać na jego bezstronność w danym postępowaniu;
2. Zestawienie udziału poszczególnych sędziów Sądu Najwyższego w sprawach wskazanych w Załączniku nr 1, obejmujące liczbę ich wystąpień, pełnione funkcje w składach orzekających oraz sygnatury spraw;
3. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 2020 r., U 2/20;
4. uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 13 marca 2025 r., III CZP 67/23;

%%twój podpis%%